Đại cương lịch sử vẻ vang Việt phái nam - Tập 1: Phần 1 có nội dung 7 chương đầu cuốn sách. Nội dung những chương của phần này như: Thời đại nguyên thủy trên non sông Việt Nam, thời đại dựng nước, thực trạng chính trị cùng những biến đổi về kinh tế tài chính - văn hóa và những nội dung khác.




Bạn đang xem: Đại cương lịch sử việt nam tập 1

*

TRƯƠNG HỬƯ QUÝNH (Chủ biên) p H A N ĐẠI DOÃN - NGUYỄN c ản h m in h ĐẠI CƯƠNGLỊCH SỬ VIỆT nam TẬP I từ bỏ thời nguyên thủy đến năm 1858 (Tái bản lần thứ mười bốn) N H À X U Ấ T BẢ N GIÁO DỤC VIỆT na M chủ biền GS. TRƯƠNG HỬƯ QUÝNH phản công biên soạn:Mở đầu: GS. Trương Hữu Q uýnhChương I, II, III, IV: PGS. N guyến Cảnh M inhChương VI, VII, IX: GS. Phan Đại D oãnChương V, Mục rv (Chương VII),chương VIII, X, XI, XII, XIII, XIV: GS. Trương Hửu Q uýnh LỜI GIỚI THIỆU từ bỏ suu ngu hội VI của Dảng (12 ~ Ị9H6), dcít nước Việi phái nam dàn nhận đổi/tĩ(ri. Tronịị ktĩỏng khí an m à chuììíị ( ủa Cíỉ dân tộc, sử học cũng đều có nhiềuchuyển hiến. Tron^ lĩnh xực nghiên Cihi, nlìiểu vẩn dề của lịch sử vẻ vang dán tộc đượcrìỊỉlìién cứu sâu lum, các hội ĩháo khoa lìoc vé mộĩ sô nhân vặt lịch sử vẻ vang hoặc vềđánh giá bán lại một sô triều ngu phong con kiến vả mộí sổ danh nhân.... đã được tổchức. Các iỉé iùi niỊhién cứu vớt sử học dược nhà nước tài trợ, nguồn sử liệudưực khai quật níỊÙy cùng plìoĩĩíỊ phú vù du dạng : sự giao liíì4 vá trao dổi khoahọc vê cúc vấn dẽ lịclì sử ỉỊÌữa cúc nhủ ỉìĩ^hiẽn cứu vãn cũng C(TÌ nhưng hcTìĩ. T/ìủnlỉ C/IUỈ của các côỉìịị trinh tìịịhiên cứu, ( úc cuộc hội thảo khoa họcnói irên ciíĩ lủm sâỉìi^ rõ thêm những vấn (lé ( iỉa lịch sử hào hùng và văn tìoá dán tộc,cíê trường đoản cú dó hoà nhập rộtĩiị rãi h(m vùo còììíỉ cuộc dổi new của cíấỊ nước vù vàodònịị sử học tập ihếgiới. Trotìịị lĩnlì vực ÍỊÌCÍO dm CÙỈÌÍỊ với việc (ỉổi bắt đầu vá hoàn hảo chương trìnhhộ mân lịch sử hào hùng dủìì Ĩ(H nhiều hộ iỊÌúo trình, nlìicỉi sủch giáo khoa vê lịch sử dãdược hiên soạn vâ xuđỉ phiên bản ỉrên tinh thân (lối t7ìới vủ bên trên cơ sà những thành ÍỈÚ4nghiên cứu nói írên. T h ế nhưnỵ trotìỊị lurn 20 năm qua, nhắc ĩừ khì cuổn lịch sử vẻ vang Việt N am (tập lvù tập ỉỉ) của lỉỷ han kỹ thuật xã hội ra (lời chưa xuất hiện thêm một hộ ĩhỏng sửViệt nam giới nủo, cho dù ơ íỉựìiiị so i^iiỉn luiV i>iao Itìhlỉ ilụi lìỌi. Hoàn toàn có thể coi dáy là mộtsự hang hụi tất cả ánlì htcàng mập dến côn^ tác lịiảnịị (lạy, nghiên CÚÌ4 và học tậplịch sử dán tộc. Nhiéu n^ười yêu ílĩíc/ì lịch sử dân tộc mong muon khám phá mội cáchciá cỉủ toàn hộ lịch sử dân iộc minlì, nhìOìiị khônịị cỏ súch, Cúc tháy giáo, côỉ^icío dạy lịch sử à những ĩrườỉìỉị (lại học xuất xắc â inùyny, phổ thông mong muốn tìm một bộLịch sứ vn mới, írọn vẹn d ể tham khảo mủ khâng có. Những nhà nghiênc iru, sinh viên, nịỉlìiên cứu vớt sinlì Việỉ nam vù quốc tế muốn tò mò lịch sửViệt Nam, tìm kiếm lỉiểu ĩictì trình plìáỉ iriển của dân tộc bản địa Việĩ Nam, của nén văn hoáViệt phái nam cùniỉ như ý kiến mới ( ủa n^ưới 1/(7 nam về lịch sử vẻ vang dán ĩộcmình... Cũn^ klìôniỊ có. 5 NỉìíOìíị thành quả dã dạt dược, cùn^ với yêỉi ( ầi4 to lớn l(ừì của (ìôníỉ dào nhữnịnỊịưm quan lại tám dến lịch sử nước nhà, rõ rảnỉỊ dồỉ hòi plìiíi gồm rnộí trườn lịch sửm("ri. Rộng th ế nữa, đấí nước hước vào một trong những íhởi kì ã y (lỉpìi* mới, Ịhời kì ("ùa CÔNÍỊnsịhiệp hoá vù hiện lẩn thẩn hoá theo (lịnh hirứní^ xâ lìội chủ nghĩa, dồi h(ỉi mối mộtnụ((ri Việĩ nam giới phái tất cả sự phát âm biết dầy clú hơỉì, new mè lum vê ĩoảtì hô ỉịch sửdán tộc theo (inh thán “ ô/ỉ cô íri íán" đem Xỉfa phưc vụ nay. Trước yêu (7Ì//|chính cỉúniỊ to lớn ció, đơn vị xuất hàn Giáo dục việt nam dã tổ chức vù mang đến xuấthdn hộ súch " Đại cương lịch sử Việt Nam^ *ổm 3 tập: Tập ỉ: Đại cưm g lịch sử Việt phái mạnh từ thời nguyên íhỉiỷ ítến nãm IH5H Tập //; Đại aùriìg lịch sử hào hùng Việ! phái mạnh từ nám I85S dến nảm 1945 Tập ///; Đọi cươníỊ lịch sử vẻ vang Việt phái nam ĩừ nủm 1945 dến năm /995 tuy nhiên tác đưa của bộ sách này dều lả các nliù niịlìiên cửu định kỳ SIC nhữni^"giản^ viên gàn học láu nãm, cỏ đáng tin tưởng vù có khá nhiều cấgắng íronịị cỊỉiả trình hiênsoạn, nhưng bởi vì tính chất phức tạp của một hộ ĩhôn^ sử, vày yêu cJỉ4 bắt buộc phụcvụ những đổi tượng hạn dọc khác nhau, hộ súclì chưa ĩlìểỉrìnlì hùy dược ( Ún k(cụ th ể và đẩy dủ các sự kiện, những mặt hoại dộuịị khái nhau cùư xóm hội vù conngưìri Việt Nơm trong thừa khứ củn^ như lúc này vù chác chắn khôn^ kiêng khóinhững sơ suất, thiếu hụt sót. đơn vị xuất bạn dạng mong dìm dược những ý kiếìì dóng ịịóp quỷ háu của hạn dọccho hộ sách d ể các tác íỊÌd hoàn chỉnh íhêm troniị đa số lần tái hân. Chúììiị tôihi vọng rằng, hộ sách này s ể đ á p. ứng dược m ột phần nào bài toán học tập, nghiêncứu, tìm hiểu lịch sử việt nam của đông clảo hạn dọc tron^ "à ngoùi nưới. Nhản đây, bên xuất hàn Giáo dục nước ta ẰÌn chân ílìùnh cảm (fn PGS,TS, Sử học tập Cao Vãn Lư(/ng, Trịnh Nhu, Nịịuyén Quan^ Niịọc, Nỉ^uyni DanhPhiệt, Ván Tạo, Chương Tháu dã dọc vù clóniị góp nlìiêu ỷ loài kiến quý hâu. đơn vị xuất phiên bản (ỉiáo dục nước ta M Ở DẦU VIỆT N A M - ĐẤT NƯỚC VÀ C O N NGƯỜI Dán tôc Việl Nam gồm inôl lịch sử dân tộc làu dời vứi nhiều thành tựu với chiến cônghuy hoàng rãt dánu trường đoản cú hào tron” sự nghiêp xâ" dựng và đảm bảo Tổ quốc thân yéucúa mình. Như thiết yếu Chù tịch ỉ lồ Chí Minh dã dạy: D â n t a p. H á i hiêì s ử ta. đến iườiii’ ÌỊÔ tích lìKỚc nlìờ mệt mỏi Nam. C Đã là imười Viêt phái nam thì dù ở dâu cũng phái biết lịch sử dân tộc nước mình vày đó làdạo lí muôn đời cùa dân lộc "uống nước ghi nhớ nguồn”. Tuy nhiên học cùng dạy định kỳ sửgiờ đâv không phái chỉ (!ẽ uhi lưu giữ niội số sự kiện, một vài chiến công nói lêntiến trình đi lêiì của dân lộc hoặc dê ghi nhớ lao động của một vài người làm nênsự nghiệp to phệ đó, nhiều hơn phái biết tìm kiếm hiêu, liếp dấn những nét xinh của đạođức, cúa đạo lí làrn bạn Vict Nam; ì bao gồm đó là mẫu gốc của phần nhiều sự nghiệplớn giỏi nhó của dân tộc khòim phái chí sống ihời xưa nìà cả ở thời nay và mai sau. 1. H O À N C Ả N H T ự N H I Ê N 1. Nước vn Iiàm sinh sống ĐônịỊ Nam châu lục châu Á, bấc gần kề "ĩrungQuốc, tây tiếp giáp Lào cùng Campuchia, dóng cùng nam giáp biển khơi Đông (Thái íììnhDương), có diện lích 311,212 km* đàt ngay tắp lự và khoảng tầm 700.000 km^ thếm lục địa.Từ thời Cổ sinh của "I rái f)ât (cách ngày nav tự 185 - 520 triệu nãm) địa điểm đây đãlà một nén đá hoa cưcíng, vân mẫu mã a phiến ma nham vững vàng chắc, tương đối ổnđịnh. Vào kỉ thứ cha cùa thời Tân sinh (cách neày nay khoảng chừng 50 triệu năm) toànlục địa châu Á được nâng lén với sau nhicu biến động lớn của quà đấl, dần dần dầnhình thành những vùng clất của Đỏng nam Á. Naười ta dự đoán ràng, bấy tiếng ViệtNam và Inđônêxia còn nôi licn nhau trên mặt nước bicn; vc sau (ic) liicn lưctriịỉlục dịa bị hạ thâp ncn bao gồm sự nuãn phương pháp như niiày nay. Sự sinh ra lâu (lời và bcn ửnc đó cùa lục (lịa chàu A ilã áiìh lurớnc rãtlớn đèn sự thành lập và hoạt động của loài tín đồ và làng hội loại người. Nãni 1891, nhà chưng họcllà Lan Ocicn Đuvboa (I-ugènc Dubois) đang tìm ihây hài côt cúa niiirời ượnCìiava. Sống cách đó khoáng 170 - 180 vạn năm. Năm 1929. Cìiáo sư Bùi VănTrung ("1"runs Quốc) phát hiện xưtmg sọ hoàn chinh ncười virựn sống Chu KhấuĐiêm (uần lìác kinh - "1’rung Quốc) sống biện pháp ntỉày nay khoáne trăng tròn - 50 vạnnăm. Việc phát hiện hài cốt người nguyên thuỷ dược liếp lục Ironsỉ những lliập nicM:qua dã chứng tó ràng Đòng phái mạnh Á ià một vùng qué hưcína cùa loài người. Mộlsỏ di còt cúa bạn nuuyên ihuv cùng những công núm đá cúa chúng ta clư(K lìm thây trên "đât Bắc Việi Nam sẽ góp phẩn chứng thực điều nói trẽn. VỊ trí dễ dàng ciia vn lừ xa xưa đang 2Óp phán quan trong vào việcgiao lưu ciia các nền vãn lioá khác biệt ciia Dỏng phái mạnh Á. Độ, 1"ruiii: Quốcvà sau này với những ncn vãn hoá phương "ỉ"ây. 2. Địa hình vùng đất liền khá đặc biệt: hai dầu phình ra (ỉìắc cỗ và Namlìộ). ừ thân thu thon lại và kéo dãn dài ("1’rung lìộ). Địa hình miền lìắc tương (lối phức tạp: rừng núi trái ciài SU I lừ biõn giới ỐViệt - "1"rung cho đến tãy bắc "llianh Hoá với khá nhiều ngọn núi cao (nhưl^hanxipăng, 3i42m), nhiéu khu rừng rậm rậm, cổ (như Cúc Phương), ỏ đáy những dáinúi ctá vôi (Cao Bằng. Bắc Stín. íỉoà Bình. Ninh Bình.... Có chân thành và ý nghĩa quan trọnu.Sự xâm thực của thời tiết đã tạo ra nõn một loạt hang động, mái đá cùng quung cánhnhiéu màu nhiéu vẻ cúa đât Fỉảc Việt Nam. Cùng với rừng râin cùng nhiêu loỊti cáyhoa quá khác nhau, hàng ngàn giống Ihú vậ!, các l(iại đá, quặim, (tã lạo nênnhững đicu kiện dặc biệt Ihuận lợi cho việc sinh sôiìí: "à phái tricn fúa bé nmíiti, Địa hình "ĩrung lìộ với dái Trườns Sưn trái diK" phía táy cũng lạo ói nhiồuđiều kiện dễ dãi cho con fan sinh sông, vùng đất (1ỏ "l iìy Nguvên đirợe phúlớp dung nham núi lửa nên bằng phắnc cùng phì nliiêu. S("nii Irớ tliành n(ri cư irúlâu lâu năm cúa bé người cũng tương tự là nưi phân phát trién cúa nhiều loại thực vật. Dộngvật quý hiếm. Việl Nam tất cả nhiéu sòng ngòi. I lai dòng sông ktn nliâì là sôní: I lổnu với sông CiaiLong. Sông ilồng bắt nguồn (ừ Vân nam ( lYung Quốc) cháy xuôi ra Bicn Đòng8theo phía lây bắc - đông nani với kni lượng phệ (từ 700mVgiây dến 28.000niVgiáy). Từng ngày hàng giờ chăm phù sa bồi lấp vịnh biển, góp phần tạo nêncá một đổng bằng to lớn (diên lích khoảng tầm 16.(KK) km^), dễ ợt cho sự pháttricn cúa nông nghiệp trồng trọt và tụ tư của con niỉười, địa điểm hình thành nền sang trọng Việtbán địa. Trong những khi đó ờ phía nam, sông Cửu l.ong - bắt nguổn trường đoản cú Tây Tạng( Trung Quốc) sau khi chảy qua địa phận của nhị nước Lào, Campuchia cùng với lưulượng lớn (4.000mVgiây black l(K).(XX)in7giâv đã chuyển dần phù sa tạo thành nên(tổng bởi Nam lìộ rộng lớii (diện lích khoánc 40.(X)0 km’), nơi sau đây đã trởthành vựa thóc U ii kém nước. Không giống với sông llổng có độ dốc lớn, sông cửu VLonu có lòiia SÒI12 rộng, dộ dốc không nhiều à sự giảm bớt cùa biển Hồ (thuộcCanipuchia) hàng năm íl dc íioạ vây cánh lụt. 3. Nằin trong khoáng s"30" - 23"22" clộ vĩ bác bỏ với một chiều lâu năm khoáng1650 km. Nước ta thuộc khu vực vưc nhiệl dới và một trong những phần xích đạo. Tuy nhiênnhờ gió mùa rét hàng năm, khí hậu trờ buộc phải diổu hoà. ẩm, dễ dàng cho sự phạt triểncúa sinh vật. Mién lìác, khí hậu âin. độ chênh lệch lớn: sinh hoạt Hà Nội, ánh sáng trungbình tháng lạnh độc nhất 12,3"C. Tháng nóng độc nhất vô nhị là 29,3"c. Miền Trung, như Huế.độ chênh lệch là đôi mươi - 30"c. Sinh hoạt "lliành phố hồ Chí Minh, độ chênh lệch càng ítKín: 26 - 29,8"c. Phần lớn tháng 6, 7, 8 ờ lìắc lỉộ với Trung íìộ là phần nhiều thánglóng nhâ! vào năin, trong những lúc đó, ờ nam lìộ. Nhiệl độ diều hoà hơn. Mùa xuân, ngày hè mira nhicu, ít nước mưa irong năm bao gồm khi lên vô cùng cao:Hà Nội năm 1962 là 2.741 mm. Huế mức độ vừa phải 2.900 mm. "Iliành phố liồ ChíMinh, vừa đủ năm 2(M ) nim. K ỉ)ịa thay vùng ven biêii. Có tương đối nhiều thuận lợi nhưng cũng có nhiẻu thiên tai, đặchiộl là bão, áp tháp nhiệt dơi và giổ Iiiừa (lỏng bẳc. "ỉ uy nhiên, quan sát chung, nhiệt độ Việt Nam dễ ợt cho sự phân phát triôn củasinh "ật, dặc biệt là thực vậi và sau này cho sự phạt triên của rét nghiệp. 1!. D Â N TỘ C VIỆT N A M I. Nước nước ta nằm ở quanh vùng nối licn hai đại dương: "ITiái BìnhDương với Ấn Độ Duơnp. Vùng hải hòn đảo và châu lục châu Á nên cũng là nơi tụcư cúa nhicu l()c bạn khác nhau. Irên cách đường trở nên tân tiến của loàingười, mội phái mạnh là ĩìirớc nằin uiừa hai Iriiiig lâĩii ‘ãn minh lớn, cổ điển nôn cũngSÍTIII irỡ ilìàiilì cHcm chia sẻ cúa ỉilìữĩìg ncĩì ’ăn niinh (ló. Clìc) dốiì Iiay, ilìco cấclìlìà dâiì íộc lìọc, Irêiì làiilì ihổ Việi Nam bao gồm 54 (òc tín đồ siiìli sôiìii. Vlặc dàiiiTiỏi tộc lìịiirời deu tất cả nlìữììiỉ lìcl "ãn hoa riciìg, ĩìhưim ’ủn găn vứt clìăi clic vớiíihau troim vận iriẹiìh ciiuim, kết quả này của một cuộc đấu íranlì, lìoà vừa lòng lâu dàiIroiig lịch sử dân tộc lâV í()c lìgười Việi chicni ircM 8()^7f dàn số ” làiìì trung laitì. Các ìnhà dân lộc học phân chia dân lộc Việi N am ihànlì 8 Iilìóni ihco ngôn nuĩr ĩìhir sau: 1. Việl - Mườim (U(5in Việt. Mường, Clìin,... ) 2. Tày “ ^rhái (gổin "1av, Nùiig, Thái, tía Y, Cao Lan, Sáìi Chì, Lào.... ) 3. 11"nìôiii: - Da() (gổiìì irniồne, Dao, Pù lììén) 4. Tạng “ MicVì (eồni Hà Nhu I.ỏ Lỏ, Xá,... ) 5. Ilán (gồm Uoa, Sán Dìu,... ) 6. Môn - Khơ-Uìc (Khơ-inú, Kháim, Xinh-mun, ỉỉrô, Xơ-đủna, Ba-na,Cơ-ho, Mạ, Rơ-măin, Khơ-me,,.. ). 7. Mã Lai - Đa Đảo (liồni Chàm, Gia-rai. ỉvđẽ, Ra-izlai,...) 8. Ilỗn vừa lòng Nam Á (gổin La Chí, I.a lla, Fii Péo,...). 2. 1Tr sau phương pháp niạiìg tháiiii IVìiìi 1945 ’ới sự ra đời cua lìước "iệl Nain Dâĩichủ Còng hoí - "ỏn là thành quá (ỉấu Iraiìh cliunu cúa cà dân lộc - lâì cá cácciAn lộc cho dù ít người hav dồiii’ tín đồ đều dược tự do "à hình đáng, cùng íioàn kốlchặl chẽ vứi nhau dưới sự lành đạo của Đaiìg, chiên đấu dũim cãin, quen thuộc lìììiìhclìỏim lại những ihế lực xâm lược, bào vệ vữĩit; chác nểiì hòa bình mới giàiìh lạiciược, (lê rồi lìgày ni cùiig nỗ lực vươn lêii, chung sức, đổng lòng xây dựngđất ỉìirớc.10 PHẦN MỘTTHỜI ĐẠI NGUYÊN THUỶ C lỗi ơng I THỜI ĐẠI NGUYÊN THUỶ TRÊN ĐẤT N ư ớ c VIỆT nam giới !. Nỉ ỈỮNG DẤU VẾT Đ Ầ U TIÊN trong buổi bình niiiih cúa Iihân loại, nhỏ naưừi còn maiig số đông đặc điêmgiống với chủng loại vượn, ncM clìúiiií la hay aọi là fan vưcni. Bạn vượn tồn tại icách Iigày nay từ khoáng 2 triệu nãiii clẽh 3 - 4 ’ạn năm. Trên tổ quốc ViệtNam, những nlià kháo cổ học đã tìm thấy đầy đủ dấu vếl của tín đồ vượn gán giốngvới người vượn Bắc Kinh"". "lYong các ha ng "lliẩm KhuvcMi*"*. Rh ẩm Ilai (I.ạng Sơn) sẽ tìm Ihây một sốrăng fan vượn Iiằin vào lớp trầm tícli color (ló, cliứa xưcítig cốt các dộim ậtthời Cánh lân"”. Các chiếc lãng tra cứu iliấy trong số haiig dá nói trcii tất cả dậcđiếiii ciia răng Iigười, lại sở hữu cá quánh cliểni của lãng ’ƯỢI1 . Đ a y là inộl bãnti chứngvề sự lổii trên cúa bạn ượn trêii dâì Iiước ta cách ngày này trên dưứi 20 vạnnáiii""’’. Iìên c ạnh Iiliững mẫu răng bạn viRni. Nằin cù n g lứp còn tồn tại Iiliiềuxương, ráng những đỏng "ậi kliiíc sốim C IÍZ thời ới fan vượii như liổ, báo. Lợn Ùrừng, gấu, voi, "ir(rn khổii?: lổ.(1) tín đồ v ươn Hàc Ki nh cáclỉ ngàv n a v kỉìoàíig trăng tròn ~ 50 van iiaiìì.(2) N i ên dở hơi tuycl đỏì c ủ a iìaiỉH T h ẩ m K h u y c n băng phưoĩìg f)háp HSR là4 7 5 . 0 0 0 Iiàm c áchn g à y nay. Sai s ố 109f ( p. G S , 1 s Ng uyề ỉì Kliac Sử).(3) H i ờ i ( a n h tân g ố m 3 ^lai (ioaíi; Sơ kì Cáỉ ih tfui gồm lucn (lai lừ 3.5 tricu ÍUÌIÌÌ (iêíì khoáiìị! 70van n ã m "rruĩìg kì Cáiih íán íừ 70 van n a m đêji 15 van naíiì. í ỉ âu ki ( aiiỉi tôJì từ bỏ ^ van n a m (iên12 van Iiăni ( c ó không nên s ố k h ọ àn g vaii lìáiìi) ơ giai doan síT k"ì với írung kì (Vỉiiỉì làn. O CỈUÌII Plìi.f)ôiig N a m A, í l o a N a m (íã fỉỉn ihãy nhữrìo hoá tluich của rang và x ư ơ n g lìàĩn V ư ơ n cổ ỊìhưoiiỊiNain, c ù n g VÓI nỉ uì ng di còỉ hoá íhacli va c ô n g cu lao dỏiiị.’ cua bạn viríín(4) Vé hìnỉi thái kíclì thước lãiig tín đồ iroii 1"hẩMi Kluiycn với " n á n i ỉ l a i g i ố n g V Ó I ítỉiio NiiirỜ!n r ợ n ỉ^ăc K i n h , t u y c ù n g mót loHi ỉ l o m o ỉ ỉ r e cĩ u s, s o n g k ỉ ì o n s Ịiỉiái !à c o n chui! l íưc n c phường CIUỈ ì h a u lììà là haí <)lìu loại (ỉia ỉí ( S o r u s e s p. è c e g éo g r a p hi c Ị u e ) ( N ỉ i u v c n K h a c Sư) ( s V k iê n ch(Ị n g fan virơn " I lì ám Khuyc!!. L l i ẩ n i Ịỉ ai c á ch niĩàv nay ỉrên bên dưới 250.{){)() íiani {Nguyôiì Lan "ưrrnc. L " a p c h í K ì i d o c ổ h()( số “ 19"^)8. ír. I 7 ) 13 ỏ một sô địa phưcĩng trên lãnh thổ vn như Núi Đọ ("ITianh Hoá), XuânLộc (Đồng Nai). An I.ỘC (Bình Phước), những nhà khảo cổ học đang phát hiện đượcnhiều mức sử dụng đá ghè đẽo cực kỳ Ihô sơ giông với mức sử dụng đá thời đại sơ kì đá cũ. Năni 1%0, lần đầu tiên các đơn vị kháo cổ học nước ta đã tìni thây mặt hàng vạnmảnh đá ghè, gọi là mánh tước. Rất nhiều mánh tước thô, nặng có lẽ rằng người nguyênthuỷ sử dụng làm nguyên lý đê chặt, cắt. Lĩèn cạnh đa số mánh tước còn tồn tại nhữnghạch dá (là phần lớn hòn đá cơ mà từ đó fan vượn ghè ra các mánh tước), trôp pơ.ở núi quan tiền Yên, núi cưng chiều ( Thanh Iloá), Xuân Lộc. An Lộc cũng tìni thàynhững công cụ hệt như ở Núi Đọ. Những nguyên tắc nói trên gồm khá nàng là củaNgười vượn. đầy đủ dấu tích tuy chưa nhiểu, nhưng cũng có thê tin rầng thời đá cũ sơ kì.Người vượn đã có mặt trên đất nước ta. Hi vọng trong iư(flig lai gồm thế phát hiệnthêm vết tích xa rộng và nhiều chủng loại hơn nữa về tín đồ vư(tn sinh sống Việt Nam. II. CÁC GIAI ĐOẠN PHÁT TRIỂN c ủ a x à h ộ i NGUYÊN THUỶ sống VIỆT nam 1. Sự mở ra Ngưòi tinh khón*" Trải qua 1 thời gian vĩnh viễn sinh tồn và ngày dần phát triển, bạn vượnđã chuyên biến thành Người tinh khôn, từ bỏ Người tinh ranh giai đoạn sóni(Homo Sapiens) mang đến Người khôi lỏi giai đoạn muộn (Homo Sapicns Sapiens).lYên giáo khu Việt Nam, các nhà khảo cổ học vẫn phát hiện tại được các hoáthạch răng của người tinh khôn, nghỉ ngơi hang Thẩm Ôm"^" (Nghê An). Hang Hùm"’"(Yên Bái), Thung Lang (Ninh Bình) có những hoá thạch răng của tín đồ tinhkhôn tiến trình sớni. Sinh hoạt hang Kéo Ixng (Lạng S(ín) phát hiện nay được 2 loại răng fan hoá thạchcó niên dại khoảng 30.000 nãm bí quyết ngày nay. "l"uy nhiên, ờ những hang (lộng nóitrên, những nhà khảo cổ học tập vẫn chưa phát hiện tại được những vẻ ngoài đá của họ, vìvậy, chúng ta vẫn chưa hiểu biết được mấy về cuộc sống ciia con người thời đó.( 1 ) tín đồ linh khỏn c ó cấu tạo c ơ thê phát triển khá hoàn thiện gán như ngưỜ! ngày nay, tráncao. Xương hàm nhỏ, không nhô ra phía ưước như N gư ời vượn, nhì bàn t a y n hỏ và khéo léo hơn,bộ não cải cách và phát triển hơn.(2 ) 0 "rhẩm O m c ó 3 hoá thạch ràng củ a Horno Sapiens, c ó niên đại ciích n g à y nay từ là một 0 0 .0 00năm dến 1 25 .0 0 0 năm (N gu yẻn không giống sử, N g u y ẻ n lân Cường, 1997).(3) sinh sống íỉ a n g Hùm c ó 3 hoá thạch rang của H o m o Sapiens, có niên đai bí quyết n gày ni khoảng7 0 .0 0 0 mang lại 6 0 .0 0 0 năm íN g u y ẻ n Lãn Cường). Trích từ cổ n h á n học 3 0 n ủ m , tììỏĩ cìtậĩìịỊ ih(i"mgcủa N g u y ẻ n lấn Cường. K h ả o c o học, s ố 3, 1988, tr. I8 .14 sống Đổi r h ô n g (thị xã Hà (iiang) va mái đá Ngườni (Vỏ Nhai, Bãc Kạn) cácnhà tương đối o cổ lìọc sẽ phát hiện nay Jirợc hầu như CỎỈỈ1Z cu của Người láu lỉnh có niênđại""^ sau bạn "Fhẩm ô m , có llùm. Đặc trưng của phương tiện dá Đổi rhỏĩìg là kĩ nahệ cuội, còn làm việc mái đá Ngườm.à kĩ nghệ mánh iươc. Đại nhiều phần các cổng cu (lá nằm ở lớp dưới cùng của di chimấi domain authority Neưcym đểu làni bởi những miếng tước nhỏ dại được lách ra từ những hòncuội quắc dít dô có tác dụng nạo cùng mũi nhon. Neoai ra, còn tồn tại một số ít công cụ làmbànu số đông hòn cuội to giốnu ới cổne chũm đá của bạn Sơn Vi ở tiến độ iốp sau đó. Những chính sách íìàm sinh hoạt lớp írcn của mái đá Ngườm bao hàm dấu dấu /ãn hoá tô Vi. Sự phona phú về kĩ nghệ {cuỏi, niảiitì tirớc) lam cồng chũm dã nói trẽn triệu chứng lỏ ằne người sở hữu của văn hoấ lìậu kì dá cũ ở Việt Naĩĩi đã bao gồm một trình độ chuyên môn phát riển vc khía cạnh kĩ ihuậl chẻ tác đấ. địa thế căn cứ "cio hoá ihạch. Hầu hêl xươHíỉ, răriii đổng thứ ơ di bỏ ra mái đá Ngườinđéu thuộc các loài hiên đại như lơn rừniz. Trườn rỉmí!, khỉ, nhím,... Các nhà kháo cổhọc suy đoán con nuười bấv uiờ dã gồm nalìể sãn phái trien*" vào thời gian cuối thời đại ctấ cũ. Trên niội vùnii to lớn cúa nước ta có nhiều bộ lạciSãn bắt, hái nhặt đế sinh sống, ỉ lọ trú ngụ Ironu các hanii động, mái đá, ngoàiIrời, vcn bờ các con sông, SLÌOÌ trêĩi một địa phận khá rộng từ đánh La, Lai Châu,Lào Cai, Ycii Itói, Bắc Giang, cho Thanh lỉoá, Nghệ An, Quảng các dilích của các bộ lạc thời gian này dược những nhà kháo cổ học gọi bằng một ihuật ngữlà vãn hoá S(^ địa thế căn cứ vào sự phân bố những di tích vãn hoấ Siiìì Vi (các di lích hang động lì,:hỉ chiếm phần k h o á n g 10% di tích), các nhà kháo cổ học c h o rằng dân cư vSơn Vi<Ì ) Nicii (lai cấcỉi n g à y ni kỉ ìoảng 40 ÍX)0 - 2 ^ f)On (ìani (flỉfo N g u y ễ n K h ắ c Sử). Ni công nhân (lạiiCủa niôl vỏ ổc hoá i h a c h n à m ơ lóp trcn nghỉ ngơi di chỉ inái đá Ngườni là 2 3 . 0 0 0 ± 2 0 0 n ã m và 23. HX):i 3 0 0 n a m c á c h n g à v ni { L u Ỉỉ s ử iét Ndỉỉì, NXỈ Ỉ t)ai hoc với G i á o (lục c h u y ê n n g h iê p, íỉàINói, 19^1, 1 HỊ) ỉ , ir. 17).<2) Ì . Ị c h s ử " i é ỉ N i ư n , "ĩâp 1, sthời hậu kì dá cũ sinh hoạt Viột nam sống tàp trung trên các đổi. đống irung du. Dạng hìnlichuyôn tiếp tự miền núi xuống đồng bằiig; nhiều lại tliành nhửim klìii vực liViKtrung lưu giữ sông Ilồng, thượng giữ sông Lục Nam, thượng giữ sõng Iliếu"’. Các bộ lạc tô Vi dùng đá cuội là đa phần dế cliô lác cóng cụ. Ilọ ihườníig h trằn đ ẽ o nghỉ ngơi rìa c ạ n h h ò n c u ộ i đ ê chế tạo nôn Iihữiig c ô n g thế chặt, Iiạo.... C ò i m thay t!ậctrưng đến vãn hoá S(Jn Vi là phần lớn hòn cuội đirơc iiliò (lẽo ớ lìa cân Ihậii. CóỊnhiểu loại hình ốii định. Ihê hiện tại một hước liên bộ rõ lệi iiDiíg kĩ thuậi cliô tácjđá, mặc dù nhiên, chưa xuất hiện kĩ thuật mài. C"ôiig cố kỉnh đá cuội ãii hoá s^tn "i c ") Iilìicu «loại hình đa dạng và phong phú đặc trưiig mang lại ãii hoá Sưn Vi, Iihưiiií ẩn còn Iiiôt số ítnh ững c ô ng cụ tất cả dấu vct vãn hoá Iloà Hình ớ liiai đ o a n đá mới s ơ kì. Rir vámhoá Sem Vi phái triên lên văn hoá 1ioà liìiih. Nguỏii sòim chính cùa cư dâii S(T niVi là hái lượin, săn bắt các loài thực" "ặt và cồn "ật. ơ những cii chi lliiiộc ãii hoáiSơn Vị. Tất cả nhicu xương Irâu. Trườn rìnig. Kíii rừng, khỉ, cá. Sự xuấl hiện cùa bạn linh kliỏii S(Tn Vi (llomo Sapicns Sapicns) iláiili (.iâubước chuyên biòìi irong lổ chức buôn bản liội, các thị lộc, bô lạc ra đời. Mổi thị tộcgổin "ài ha chục uia dìnli. "ới "ài tía thế lìệ gồm cìiiig cliiiiiu huyẽl lộc sinh sống quàýquần với Iihaii Iròii cìiiia niộl đị a vục. M ộ l s ô lliị tộc sinh sống íiân iZĨii Iihaii, c ó họ|liàiig cùng với Iiliau vì tất cả cùiiii mộl nguổii gỏc tổ ÚCII xa XỎI lurỊ-) lại tliàiiii cỗ lạc. CácỊthị tộc Iroiig một cỗ lạc bao gồm quan hộ ịiãn lió, góp (lỡ nhau trong ciu)c sônii vàquan hệ lión Iilìím giữa bé triii ciut tliỊ tộc Iiàv vói C II yái cùa lliỊ lộc cơ tron^ Ocùng một hộ lạc. 2. ("ư dãn Hoà Bình. Chưng Son - Chú nliãii nền "ãn lio;i S (í kì thời đại c mới !;"i Chú nhãn "ãn lioá S(rii V"i trong quá irìnli lao d ộ nu (iã tiần thừa nhận Ciii iiC"11 cóiiịcụ với birớc saim một uiiii đcKiii new cao lum - "ăn 1k)Ú lloà IVmh - liãc S(Tn. Lìvãn hoá hậu kì tliời (hii (!á cũ c h u y ê n saiig scĩ kì thời clại c!á IIK Ì. V - C"ư dân vãn hoá 1lt)à Hìiih" ’’ (lã m ớ rỏim (lịa bàn cu trú (lòn nhiồu khu vực ực. Ti"ùiiịi núi rừng Tiìy Biìc (ilo à iììiili, S(tn I,a. ỉ,;ii Châu). II."| (iiaiis:, Ninli liìiili. (lốEinicii "Iriiim ("ihiinli ỉloii, Ni;liệ An. Quáim Bìiili, Quáiiii lìị ). C I.!âii ăii lioỊ ’ư(1) Ngi iyòn Kh a c Sư Kíiiío i õ hcH . Sổ 3 - Ị 00 6 . Tr. 12).i 2 ) Ị lo à l^ìiih ỉà (ỈỊa ítiếiìi (láu í i c n plìát ỉiiC*n (iưoc (li t í c h v;ni lioẩ ỉ li uô c so" k"i i ho i í!aị (íá lììớic á c h Iiiiàv n a khc^aiìi! từ một 7 . 0 0 0 Iiaiiì t ỉê n 7 . 5 0 0 n a m . LaỊ) I r u n ^ c a o (V 12.(KK) - lO.OOO Iitun c.icỊntỉày ỈKỈV (Niĩun ciì K h a c Sư) Môt ili lích ilìuòc van ỉìoá í l o à Hình ỉà ỉ l ang C"lìùa ( ỈYni Kì, NiĩlvAn ) c ó niõii tlai là 0 3 2 3 : 120 nãiiì c á c h Iigàv n ay với ỉỉaiiịi f)ãns 2 ú h u ỏ c vưòii Ọ u 6 c lỉo à Hình clìú cu "Nống írono cac ịỉảíììi (lóiiu lioíic mái (ỉá thuộc cac llìung lũngđá vổi, eấn ĩìuuổn nước; ràl Ịi (lí tíclì ỏ fìi!(uii IIỞỈ va ihcin sông. Tín đồ 1 loà Bìnhc ư irú láu d à i I roiìg c ấ c ỉìaiìu tỉộiìi!, c u lao d ộ n a "à tàii l í c h pỉìC íh â i s auhứa ăn cúa lio chai íhàp.li (âtìe "án lu>a klia dày c ỏ IIƠI cho tới 3,7 ni như ỏ mái đál,àne I^on f I loà Buih)"”’. Con quay n ìi c u cúa tỉán cư ’aii lìoá ỉ loa Hìiili teo Iiliiéu loại hình plioim plìú, đadạng, dươc chê tác ur những H!iuyL‘íi licii không giống nhau. ỉ)ặc irưim cỏng gắng lao động NXB Kíioa hcK xà hội, 1993, tr. 4.5.(4) / j(7 / .V/; T ĩ n h , NXỈi Nghê " ỉ m h . Ị 9 8 4 . Ráp L H. 25, 26. 17 "lỴtỊ^ tục p h ổ b i ế n c u a c ư (lAĩì !ỉ(n"ỉ B ìi ih là c h ỏ i ; lìiiiròi c h c ì o" M c ư Irii. ỉ ) a y ƠIlà tập tục phổ hiến của nuirời ngiiêĩì ỉliiiv ở lìhicu khu vực iren rứa iiiới cùng với Ỵ lìghiaaìữa lìgười sốnu với rmười clìcí vẫii tất cả lììỏị quaii hê ràiii: Iniộc- sinh sống tiaiig lliẩiììHoi, haim chùa (N^hệ Aiì), haim ỉ)ăng, mái (tá Mộc (thuộc ’ườn quốcizia Củc Phương), haim Kàng Ciao (llcnì Hình)* những ĩìlìà khào cổ học tập plial ỉiiệndược các m ộ láiie tliời văn lioá Ilo à Bình. Nuối mỏ ờ lìaiìe chùa chổĩì ĩigirờip h ụ ĩìữ i h e o tư t h ế Iiãĩìì c o , XLIM q u a n h x ố p. N h i c i i hòn (lá lởn c ù i i e với ĩììột c h i ế c ÌỈrìu dá chôn theo ĩigirời chết. Các lìiiỏi ĨIIỘ ờ vườn cửa qu(5c iiia Cúc lìgườichết dirợc hòi llìổ lioàne "à clìỏn theo iư iliế Iiằni co Ỉiỉìir lìiiôi IIÌỎ lìaim Chùa.Ngoài iThữnu ngôi inộ cliôn riêĩiiỊ le còn cỏ ỉiluìniì khu vực mổ láne lâp Ihế của cáctlìị tộc ihời "ăĩì hoá Hoà liình. ơ ha ng Làim Gao (lỉo à Bình) lìnì tháy 20 sọneười lớn và sọ iré Cĩìì lìằiìì troiie khoáiih đủì clììrim 25 ĩìicl "uôniz; kèni tlìco sọlà cấc cô ng cụ hâim Đời sinh sống tinh thán của cư dân Iloà Hình klìá plìon^ <)ỈU1 . ỈU) dà biốl có tác dụng cácđồ Iraim sức de làin đẹp nhất thêm cuộc sòng, ơ các di bỏ ra tlìiiỏc "ãĩi lìoá Iloà Bìnliđã lìiĩì thấy các đồ irang mức độ n h u "ò ốc hải dương đirực Iiìài "à gồm lỗ doạ xâu dâv đco,nhiéu ngôi chiêu mộ xấc chcì dược sứt llìổ lìoàĩìg. C ư d â n v ã n lìo á I l o à bì nl ì c ó Ic đ à n á y siiilì V ni ệ ìì i v ê tíiì I ii ĩ ư ở n e ậl l ổ s ơkhai, ơ hciim Đồiig Nội (ịỉoà Bình) cỏ nhữiìg lììnli khâc lìũu ĩĩìộl con Ihii cùng 3niặl imưừi. Bên trên dầu 3 Mgười đeu c ổ sừng, ngơi nghỉ ĩiiộl số Ỉìuỉig như hang làng Bon,các hang ở yên Lạc Kim Bảng đổu bao hàm "iên CUỘI klìãc những liìiih lá câyhoặc cành cây. Các di tích vãn hoá Ịỉoà thông thường ở gẩỉi íihau và tất cả tầng vãn lìoá khádàv. Có lẽ, đâv là ĩiơi cư trú những llìỊ tộc irong inộl bộ lạc, lìlìững cồng xã IhỊ lộcđịnh cư lâu dài, hái lưcnn phân phát triển, nntt niaiili lìha, không biêì dến đồgốm. Những công làng mạc Ihị tộc ĩiày tất cả íhc là cổiìị! buôn bản lliị tộc chủng loại hệ nghỉ ngơi và(ì giai (loạnvãn lioá sơ kì thời đại đá mới, inở đáu mang lại ’ă!i !u)ấ đá mới ờ Vịệi Nam. - C ư dân vãn hoá Bắc Sơiì^^^; Cac cỗ lạc chủ nhaiì vãĩì lu)á 1ỉoà Bình đã tạonên vãn lìoá Bắc Sơii từ vào quấ Irìiìli liến láu lìoấ cùa liọ. Các hộ lạc lỉác ScTĩi(1 ) tự 3 0 nàm trở về đây, các nhà khảo c ổ vẫn phất hiện nay tỉiciìì đươc 2 0 (lia điểm bao gồm di CỐI ngirờỉthuóc van hoá Hoà Bliilì. Vào s ổ này c ó lĩiỏt s ố so tín đồ khá n guyẽiì veii như sọ cổ ờ inái dáNước, mái đá Đ iểm , Đ ộ n g Can (N g u y ề n Làn Cường, KỊiỉ(f ( O lĩoc, s ố 3 ~ 1998, tr. 19).(2) Bắc Son ở tỉnh lạng ta w S(?n. Khu vực phát hiện thứ nhất nhCmg di tích vãn hoá sơ kì !hời đai (ỉá niớic ó nicn đại sau van hoá ĩ l o à Bình, giải pháp Iigày ni khoàjig lừ lO.O(K) nãĩìi cho 8 .0 0 0 nam. HangBó Lúrn (Lạng Sơn) thuộc vãn hoá Bắc Sctii c ó niên đại c * <à 10.295 f 2(X) nãm cùng 9 .9 9 0 i: 2 0 0nám cách ngày nay. Tính mang đến năm 1997, c ó 51 đia đ iém th u ộc vãn hoá Bắc đánh đươc phá! liién, trong các số đó chỉ c ó 8địa điếm search thây di cốt người (N g u y ễ n lấn Cườiìg. K h à o í ổ h ọ ( s ố 3 ~ 1998, ir. 19).18cir tni trong những liaiii: liộnu, niiíi domain authority vùng núi (lií vói gần sóng, suối ở trong cáctinh l-ạitịi Sơn, riiái Nguyên, ik>à iíiiili. Nmh ilinh, "1"hanh iloá. Nghệ An,...c."ông cố kỉnh phô trở nên cúa cư dân liãc Soii la liu Iiiài lưỡi cùng dã biết đến đồ gốni."lYotiị: các tli tích vãn hoá Hãc những Iiiia kliảd cổ học tập phát hiện được nhữngchiế c r"iu mài ử lưỡi, bc-n canh đều cỏne cầm hãng đá cuội ghè đ ẽ o m ộ t mặtkicu vãn lioá troiie các di tích ăn hoá bác Sơn hồ hết đống vỏốc, xưcKng thú hóa học thành một tờ dàv tới 3m Iitur nghỉ ngơi hang xóm Cườm (LạngS(tn). Cư dãn ’ãn hoá Bắc dã biếl dếii tlồ gôm. Lìởi vậy. Một số nhà sử họcthườníỉ hotline "ãn hoá lìắc sơn là "ăn hoá cla mới S(t kì có gốm. Đồ bao gồm Bắc Sơncó (tặc tliếiii miệna loe, lòng tròn. Neười lỉắc S(tii liY đất nung nhào với cát đc khi ynung đổ sốni khống bị ran nứt, "I"uy vậy, đổ tíốiii thời gian này còn ít, hình dángcòn tliò ’à (tỏ nung chưa cao. Nhờ tất cả cổnu nỗ lực lao (ỉôiiiỊ dược cải lạo, cốiig cố gắng đá mài phổ biến, hiệu quảtrong lao hễ được tãnc tiC i, dân cư lìắc tô npoài hái lượm, sãn bất là công ty Myếu còn tấn công cá, chăn ruiổi cùng làm nntt Sít khai. Mối cung cấp thức án trở nênphong phú hơn, dồi dà(i hon. Bé ĩiỉĩirời bấy giờ vẫn sống định cư khá lâu bền hơn ờmộl Iiơi nhâí dịnh. Khu chiêu mộ lập thé làng mạc ("irírni (ỉ ạng Sơn) là một bộc lộ vểcuộc sống (lịnh cư ổn định điiiíi ci"i;i cư dàn văn lioá lỉầc Sơn. Dời sống lòng tin cúa cư (.lân liắc s nhìn ch u n e, vãiì hoá ỉ lo à Bình văn hoá lìác S(^n lìiac dù c ỏ Iilìữnii nétchung, etều ờ quy trình tiến độ sơ kì thời đại dá inứi, Iihưim "ãii hoá Hãc S(rn còn cóIihữtiiỉ nét quánh tnniíỉ riêiim"’ và bao gồm những biểu thị phãi triếii luĩn trẽn cơ sớ nốiliếp, thừa kế vãn lioá Hoà Hình và dcu bao gồm Iiông Iitihiệp S(t khai. 3. “Cách mạng đá mói”"’’ và cư dán nòng nghiệp trồnịỉ lúii vào thời điểm cuối thời kì tlá bắt đầu cách ngàv nay khoáim ỏ.ooo năm tlOn 5.000năm. Trên cơ sở cách tân và phát triển inạnh mẽ cúa kinh nghiệm chê tác đá với h>ni đồ gốm,cư dân bấy liiừ""" bắt đầu thực sự có một cách tiến trong bài toán cái Ihiộii cuộc sốnocủa mình. Phầii lớn những bộ lạc đều phi vào giai doạii Iiỡne ngliiệp tiổiiiỊ lúa. Vào thời gian này, C II Iigưừi khôno chỉ hiết ghè đẽo, mài dá iiiíM niặl inà phổ Obiến đang mài nhan cá nhị mặt. Xung quanh ra, còn biết khoaii dá, cưa dá"".... Bởi vậy,công vắt có hình dáng gọn, đẹp nhất liơii, có khá nhiều kicu kiại tlìích phù hợp ứi từng côiigviệc, từng vùng không giống nhau. Nhờ cầm cố Iiãiig suâì lao độiií: tăiig lêii rõ rệl. Kì ihuâlmài đá trở nên tân tiến cao hưn thời vãn lìoá Iloà Bình, Hắc Sctii cùng khá phổ biến iroiiiỉcác bô lạc sinh sống rải rác rưởi irên dất Iiước ta bấy giờ. Đặc trưng cúa còiig C iliời bâv ỊIgiờ là nhữiig chiếc rìu mài toàn thân. Bên cạnh Iihững mẫu rìu mài toàn lliitn, rìucó chuôi tra cán còn tồn tại các các loại công cụ khác ví như bôn, đục. Dao. Cuốc dá cóchuôi tra cán. Tất cá những công thay này các được mài nhẩn. Người dân bấy giờ còn biết dùng ire. Nứa, xưcfiig, sừng đế chõ tác các còng cụthích h(Ịfp. Tre nứa sử dụng làni cung tên, trc, gỗ còn được sứ dụng có tác dụng cán cuốc,cán rìu, cán dao,... Như "ậy, dồi với cư dân nước la Ihời liậu k"i dá mới, gổ. Irc.nứa duy trì một vị trí quan trọng đặc biệt trong đời sống. Xương và sìnig được sử dụng làm dục. Dao nhỏ, kim khíui,... Vó òc cũng đượcdùng làm những nạo gọt.( 1) Biẽì sừ dụng phố phát triển thành rìu mài lưỡi cùng bièt dến đổ gô m . M ội sò công ty kliáo t ổ học tập ch o rãiiịỊ yếi tỏ" n guồn g ố c lừ kĩ nghệ mành, bèn canh Iruyến Ihống cóiiị! cu cu ôi trdiig Vitn lidá bác bỏ s cùng với sự hiện đại về kĩ ihuât cho lác clá ’;ì m Ịilioriỉí phú vể mô hình cóng thế ;lao (lộng sáii xuất, nền ghê lế ciìa cư dáit iliời êii tliLiv đã bao gồm lừ thời vãn hoá Hoà Bình, Bắc sơn tiếp lụcphát iricn. Trờ thành nghé phổ hiên, công ty (lạo tronc thời hậu kì đá mới. Nghểnône trổng lúa dìinc cuốc (íá""’ xuất hiên, ncười ta sử dụng cuốc bao gồm lưỡi mài nhẵn,: ó c á n đ ế x ớ i đãt 2 Ì e o hạt. Ngành thú công cực kỳ phat triêii, tốt nhất là chế lác đá (bao eồm những công vắt laoiiộng, dụiig cu gia (tình, dồ trant: sức bởi dá) với ntỉhề làm cho gốm ngoài ra còn cónghé dệt vải"”, với kì thuậi tạo thành tla vạc triển, người dân ihời bây chừ đã làm nên được nhiều;ông cố kỉnh à đồ vật dùiig lỉia (tmh bầne ilá lốt à dẹp licm thời gian vãn hoá Hoà Bình,’"ắc sdập biiộc dâv, một sò đồ vật ctựng gồm vành chân đế,... Nhiêu đổ dinig liàng n^ày nhưnổi, niêu, vò, hũ,... đưực íìni thấy trong những di chỉ vãiì hoá nói trẽn, lloa vãn trencác đổ có cũng có không ít kiểu cách: hoa vãn vệt ihừĩm. Hoa văn hình chữ snối đuỏi nhau chạy quanh gờ miệng (di chỉ Đa Bút, Cĩò rrũng. Mẫu lỉèo. BàuTró, riiạch Lạc). Cũng đều có hoa vãn hình sóng nước, hình ố trấm, lìiiih uân lá,hoa văn nan (Gò Trũng, chiếc lỉèo), hoa vãn đườne sone soim, hoa ãn hình chữs đứng tiếp giáp nhau (Bàu lYó, Hạ 1.0I1ÍZ), hoa lá ihị lìỏi tức thời nhau, hoa cỏ bốiicánh cân dối, trọng tâm và bên trên cánh thườnẹ gồm lỗ llìúne dựa vào cỏ sự loại liến troiic kĩ llìuậl chế íác cỏim cu lao ctộiig, ncn kinii tế đadạne của cư dân bấv eiờ đã tất cả bước phất triổn hơn tlìời văiì hoá Hoa liình, liăcSơn. Những bộ lạc bấy eiờ neoài nìòt thành phần vẫn trú ngụ lĩong vùni! núi vỉá "ỏi, (lỏlà người sở hữu của văn hoá ỉỉà Giang^^^ và văn hoá Mai ’ là liậu diiẹ inrc liố|)của các nền vãn hoá ihiiim lũiiR I loà Bình, Bắc tô truỏc còn nìôl bửa plìàndân c ư khấc (tă dan dần dần m sinh hoạt rộng dịa bàn c ư trú (lốn vù n g tlồĩìu hằỉiii, vcn bicíì,hải d á o , s ố r m đ ị n h cir u r o ì m d ố i thọ d à i . N h i é i i d ỏ n g o ỎL v ỏ s ò , clicỊ) c ò n laidày cho 3 - 4 m, hoặc cổ địa điểm cổ cấc lớp tlian tro phòng bếp day írcM 2 m"^". Cư dan của ithời kì này tlurờrìR trú ngụ Irong những hang độníĩ hoặc ở ngoài trời. Đời sốnu vậl cliấl và tinỉì ílian của người dân thời hặu kì đ ấ new ứ Viêt Nainc ũ n g p. H o n g p. H ú h ơ n tr o i m I ih iều m ạ t. M ỗ i g i a cliiìlỉ (iiiáii h ò ) lỉầ c ỏ c á c c ó n g c ụlao rượu cồn và vật dụng siiìlì lìoạl như ilố dựng, nổi, niêu,... (^uán áo laiìì bãnu lỉatlìLÌ, Vỏ cây sui, tỉà thấy gồm ciríu vệt quấn áo làm bãim SỌÌ tlêi. ỉn dìiĩA phổ bión.ơ một vài di chi đã phất lìiẹn dược doi xe chi bãiìi! dál nime như cli clií l^au 1ịỏ,rhạch Lạc. Xà hồi cliia thành lìlìicu thi tỏc. (Ì1ng như ìhơ ỉ văn hoá SO’ ki ílíi lììoi ("ăn|hoấ Hoà ỉìình -- Bắc S(yn), những ihành viên Irong llìi lỏc (ỉou c o nìối cỊuaii iic gãnịbỏ với nhau hằng sợi ilâv luiyếỉ llìống. Moi người íronu Ihi lỏc, hô lac tlcu bình:dãiìii "ơi Iiliau. N g ư ơ i ^i à vì plụi Iiữ (.ỉirực ỈỎIÌ í r o i m . Đ ứ n u đ á u tln t ó c lii niiinvilpliụ đàn bà khoe mạnh, cỏ tuổi lác và lìlìiéu kinli Iiglìiệiìi. Xã ỉìội (laim lìãiiì íroiigịkhuôn khổ của chế (lộ cỏne xă llìị tộc ĩiìẫii tịuyéiì.í 1 ) Ỉ ICỈÌ s ử V ỉ ê ĩ N ú ì ì k l â p 1, Sdiỉ. Tr. 35.(2), (3). (4) l ỉ à Hữu Nga.

Xem thêm: cách làm bảng bé ngoan đẹp

N ‘ ỉncf ì c ử u ỉhời iỉiii iỉú ÌÌÌỚI ^ nì()f Ỉỉủnli Ịiìỉiỉì i ỉú (Ịỉhi. KhJ